شپش و درمان آن
شپش چیست؟
شپش سر یک حشره کوچک، بدون بال و خاکستریرنگ است که روی پوست سر زندگی میکند و از خون انسان تغذیه میکند. این مشکل بیشتر در کودکان دبستانی و خانوادههایشان دیده میشود و با خارش شدید، احساس حرکت در موها و مشاهده تخمهای سفید یا زرد رنگ (رشک) همراه است. درمان شپش سر میتواند ترکیبی از روشهای دارویی، خانگی و مراقبتی باشد.
علائم شپش سر
- خارش شدید پوست سر
- احساس حرکت یا قلقلک در موها
- مشاهده رشک (تخم شپش) چسبیده به ساقه مو
- قرمزی یا التهاب در پشت گوش و گردن
- بیقراری یا اختلال خواب در کودکان
درمانهای مؤثر شپش سر
درمان دارویی
- شامپوهای ضد شپش: حاوی پرمترین یا مالاتیون که شپشها را از بین میبرند.
- لوسیونهای موضعی: مانند بنزیل الکل یا اسپینوساد، با تجویز پزشک.
- شانه ضد شپش: با دندانههای ریز برای جدا کردن شپش و تخمها از مو.
درمانهای خانگی (با احتیاط)
برخی روشهای طبیعی ممکن است کمککننده باشند، اما باید با احتیاط و مشورت پزشک استفاده شوند:
- سرکه سفید یا سیب | مالیدن به مو و شستوشو پس از ۳۰ دقیقه | کمک به جدا شدن تخمها
- روغن نارگیل | مالیدن به پوست سر و پوشاندن با کلاه | خفه کردن شپشها
- وازلین | استفاده شبانه با پوشش سر | صبح با شانه ضد شپش پاک شود.
- سیر و آبلیمو | تهیه خمیر و مالیدن به سر | ممکن است باعث سوزش شود.
- آب پیاز | قرار دادن روی سر برای چند ساعت | بوی قوی دارد ولی مؤثر است.
توجه: استفاده از مواد خطرناک مثل نفت یا بنزین برای درمان شپش بسیار خطرناک است و باید کاملاً اجتناب شود.
پیشگیری از ابتلا
- استفاده شخصی از شانه، کلاه، حوله و وسایل مو
- اجتناب از تماس نزدیک سر با دیگران (مخصوصاً در مدارس و استخرها)
- شستوشوی منظم وسایل شخصی با آب داغ
- نظافت منظم منزل، مبل، بالش و فرش
- شستوشوی لباسها، ملحفهها و وسایل شخصی با آب داغ
- عدم استفاده مشترک از شانه، کلاه، روبان و حوله
- بررسی منظم موهای کودکان، بهویژه در محیطهای مدرسه
- استفاده از سشوار داغ برای کمک به از بین بردن تخمها (با احتیاط)
آیا درمان پیشگیرانه موثر است؟
بله، درمانهای پیشگیرانه برای شپش کاملاً مؤثر هستند، بهویژه در جلوگیری از ابتلای مجدد یا انتقال آن به دیگران. طبق منابع معتبر، اگر اقدامات پیشگیرانه بهدرستی و بهطور منظم انجام شوند، میتوانند نقش مهمی در کنترل و ریشهکنی شپش ایفا کنند.
مهمترین راهکارهای پیشگیرانه مؤثر
- بررسی منظم موها: بهویژه در کودکان و افراد در معرض تماس نزدیک (مانند مدارس یا مهدکودکها)
عدم استفاده مشترک از وسایل شخصی: مثل شانه، کلاه، روسری، هدفون، روبالشی و حوله
شستوشوی وسایل با آب داغ: لباسها، ملحفهها، روبالشیها و حتی عروسکهای پارچهای
تمیز کردن مبلمان و فرشها: با جاروبرقی و در صورت امکان، بخارشوی
آموزش به کودکان: درباره عدم تماس مستقیم سر با دیگران
استفاده از روغنهای طبیعی با خاصیت ضد شپش: مانند روغن درخت چای یا روغن نارگیل بهصورت دورهای
چرا این روشها مؤثرند؟
- شپشها فقط از طریق تماس مستقیم منتقل میشوند، بنابراین جلوگیری از تماس سر به سر بسیار حیاتی است.
- تخمهای شپش (رشکها) چسبندگی زیادی دارند و میتوانند روی وسایل باقی بمانند، پس نظافت محیطی اهمیت دارد.
- برخی روغنها خاصیت دفعکننده دارند و میتوانند از تخمگذاری شپش جلوگیری کنند.
موارد مهم در درمان شپش
در درمان و کنترل شپش سر، چند مورد کلیدی وجود دارد که باید حتماً به آنها توجه شود. این موارد نهتنها در درمان مؤثرند، بلکه از بازگشت شپش نیز جلوگیری میکنند:
- 1. تشخیص دقیق
– بررسی موها، مخصوصاً پشت گوش و گردن
– تشخیص تخمهای شپش (رشک) که شبیه شوره هستند اما به مو چسبیدهاند و جدا نمیشوند - 2. شناخت چرخه زندگی شپش
– شپش ماده روزانه تا ۸ تخم میگذارد
– تخمها در ۶ تا ۹ روز باز میشوند و نوزادان نیاز به خون دارند
– در عرض یک هفته بالغ شده و دوباره تخمگذاری میکنند
> دانستن این چرخه کمک میکند زمان مناسب برای درمان مجدد را تعیین کنیم - 3. درمان ترکیبی
– استفاده از شامپو یا داروی ضد شپش
– شانهکشی دقیق برای حذف رشکها
– تکرار درمان پس از ۷ تا ۱۰ روز برای از بین بردن شپشهای تازه متولدشده - 4. کنترل محیطی
– شستوشوی لباسها، ملحفهها و وسایل شخصی با آب داغ
– جاروبرقی کشیدن روی مبل و فرش
– عدم استفاده مشترک از وسایل شخصی مانند شانه، کلاه و روسری - 5. مراقبتهای پس از درمان
– بررسی منظم موها برای اطمینان از عدم بازگشت شپش
– معاینه افراد نزدیک به فرد مبتلا
– رعایت بهداشت فردی و استحمام منظم
داروهای موضعی ضد شپش
درمان دارویی شپش سر یکی از مؤثرترین روشها برای ریشهکنی کامل این مشکل است. داروهای ضد شپش به دو دسته اصلی تقسیم میشوند: داروهای موضعی (شامپو، لوسیون، محلول) و داروهای خوراکی (در موارد خاص). در ادامه، مهمترین داروهای ضد شپش را برایت معرفی میکنم
- پرمترین ۱٪ | شامپو یا لوسیون | رایجترین داروی ضد شپش، تأییدشده توسط پزشکان، مناسب برای کودکان و بزرگسالان
- پیرترین + پیپرونیل بوتوکسید | شامپو | ترکیب قوی برای فلج کردن و از بین بردن شپشها
- دایمتیکون | محلول | بدون مواد شیمیایی، با اثر فیزیکی (خفه کردن شپشها)
- شامپو لیندالایس | شامپو ایرانی | حاوی پرمترین، مناسب برای درمان سریع
- شامپو ساینوکر | شامپو | مؤثر در از بین بردن تخمها و شپشهای بالغ
استفاده از این داروها باید طبق دستور پزشک یا بروشور دارو انجام شود. معمولاً پس از ۷ تا ۱۰ روز باید درمان تکرار شود تا شپشهای تازه متولدشده نیز از بین بروند.
داروهای خوراکی (در موارد خاص)
- ایورمکتین خوراکی: فقط در موارد مقاوم به درمانهای موضعی و با تجویز پزشک
- کوترایموکسازول: گاهی برای کمک به درمان شپشهای مقاوم استفاده میشود
نکات مهم در استفاده از داروها
- قبل از استفاده، موها را خشک و تمیز کنید.
- دارو را بهطور کامل روی پوست سر و موها بمالید، مخصوصاً پشت گوش و گردن
- پس از درمان، موها را با شانه ضد شپش شانه کنید تا تخمها جدا شوند.
- درمان را پس از یک هفته تکرار کنید.
- اگر پس از دو دوره درمان هنوز شپش باقی مانده، حتماً به پزشک مراجعه کنید.